Utrata bliskiej osoby potrafi wywrócić codzienność do góry nogami – i to nie tylko w sferze emocji, bo żałoba odbija się też na śnie, apetycie i energii. Eksperci cytowani przez NIH News in Health podkreślają, że nie istnieje jeden właściwy sposób przeżywania straty ani termin, po którym „powinno już przejść”. Liczą się proste nawyki, obecność innych ludzi i czujność na sygnały, że smutek się zablokował — a na końcu można sprawdzić, jak dobrze znasz sposoby na trudne chwile po stracie.
Żałoba to odpowiedź na utratę kogoś lub czegoś, z czym człowiek był głęboko związany. Dr Wendy Lichtenthal, psycholożka kliniczna z University of Miami Health System, tłumaczy to prosto: ludzie są „zaprogramowani na więź”, więc kiedy ją tracą, odczuwają to całym sobą. Żałoba wpływa zarówno na emocje, jak i na zdrowie fizyczne, a zrozumienie jej przebiegu pomaga przez nią przejść.
Choć często mówi się o „etapach” żałoby, które trzeba zaliczać po kolei, specjaliści nie widzą tu żadnego sztywnego schematu. Dr Sarah Stahl, profesor psychiatrii z University of Pittsburgh, mówi wprost: nie ma złego sposobu na przeżywanie żałoby, każdy robi to inaczej i nie istnieje żaden harmonogram.
Reakcje na stratę bywają bardzo różne, na przykład:
Wszystkie mieszczą się w normie. Lichtenthal zwraca uwagę na pułapkę: przekonanie, że przeżywa się żałobę „nie tak, jak trzeba”, potrafi tylko pogłębić cierpienie.
Lichtenthal badała terapię skoncentrowaną na poszukiwaniu sensu, prowadzoną z rodzicami, którzy stracili dzieci. Uczestnicy opisywali silniejsze poczucie sensu życia i mocniejszą więź z dzieckiem, którego już nie ma. Jak podsumowuje badaczka, nie chodzi o to, by „ruszyć dalej”, lecz by nauczyć się żyć obok żałoby.
Żałoba nie dzieje się wyłącznie w głowie. Może dawać bóle głowy, utratę apetytu, zmęczenie, zawroty głowy i kłopoty ze snem. Starsze osoby, które straciły współmałżonka, są dodatkowo narażone na izolację społeczną i problemy zdrowotne.
Szczególnie ważny jest sen. Odpowiada za zdrowie mózgu, przetwarzanie emocji i utrwalanie wspomnień – a więc za procesy, które w czasie żałoby mają ogromne znaczenie.
Stahl opracowała internetowy program dla starszych osób w żałobie. Skupiał się na trzech nawykach, które strata najczęściej rozregulowuje: śnie, posiłkach i aktywności fizycznej. Uczestnicy codziennie meldowali się cyfrowo i korzystali z coachingu zdrowotnego. Efekt? U uczestników wyraźnie zmniejszyły się objawy depresji i lęku – i to bez żadnych spotkań na żywo. Według Stahl skupienie się na prostych, zdrowych rutynach daje dużo poczucia sprawczości.
Większość ludzi z czasem przystosowuje się do straty. U części rozwija się jednak przedłużona żałoba (ang. prolonged grief disorder, PGD) – intensywny smutek, który trwa ponad rok i różni się zarówno od zwykłej żałoby, jak i od depresji. Dr Holly Prigerson z Weill Cornell Medicine, która zabiegała o formalne uznanie tego zaburzenia, zauważa, że wcześniej wiele osób w żałobie było źle rozumianych albo błędnie diagnozowanych.
Ryzyko PGD rośnie, gdy:
Szczególnie narażeni są rodzice po śmierci dziecka i osamotnieni starsi małżonkowie. Lichtenthal wyjaśnia, że niepokój budzi sytuacja, w której żałoba jest tak intensywna, uporczywa i dezorganizująca, że człowiek nie potrafi na nowo zaangażować się w życie.
Eksperci radzą przede wszystkim dać sobie pozwolenie na przeżywanie straty – bez oceniania własnych uczuć – i zachować elastyczność, bo to, co działa jednego dnia, innego może zawieść. Pomóc mogą rozmowa, spacer, stała rutyna albo chwile ciszy. Warto próbować różnych sposobów i zmieniać je w miarę potrzeby. Porządek dnia wzmacniają zdrowe jedzenie i regularny sen, a otuchy dodaje pielęgnowanie pamięci o bliskiej osobie, na przykład w ramach wiary lub tradycji kulturowych.
Gdy żałobę przeżywa przyjaciel czy ktoś z rodziny, liczy się regularny kontakt i obecność. Dobrze jest uznać stratę z empatią – na przykład słowami: „Wiem, że nie jestem w stanie w pełni zrozumieć, przez co przechodzisz, ale jestem przy tobie”. Lepiej unikać zdań bagatelizujących, takich jak „wszystko dzieje się po coś”. Sprawdza się też konkretna pomoc: przyniesiony posiłek, załatwiona sprawa, pamięć o ważnych datach i kontakt podtrzymywany na dłuższą metę.
Prigerson pracuje obecnie nad narzędziami online, które łączą osoby w żałobie z ludźmi o podobnych doświadczeniach. Wsparcie kogoś, kto przeszedł przez to samo, bywa bowiem bardzo skuteczne.
Nie każdy potrzebuje terapii. Często wystarczają rodzina, przyjaciele, wiara czy społeczność. Pomoc profesjonalisty jest jednak zalecana, gdy po ważnej stracie ktoś czuje, że utknął, albo gdy żałoba utrudnia codzienne funkcjonowanie. W sytuacji kryzysu nie warto czekać – trzeba od razu sięgnąć po wsparcie.
Żałoba nie ma jednego wzorca ani terminu ważności. Smutek, złość czy odrętwienie są normalne, a ciało może reagować bólem głowy, zmęczeniem i bezsennością. Pomagają proste rutyny – sen, regularne posiłki, ruch – oraz obecność innych ludzi. Sygnałem ostrzegawczym jest intensywna żałoba, która trwa ponad rok i odcina od życia; wtedy warto skorzystać z pomocy specjalisty.
Źródło: NIH News in Health.
5 pytań · minuta
poleca:
