Wada wzroku u dziecka rzadko zaczyna się od skargi. Dziecko nie wie, że widzi gorzej niż inni, bo porównuje świat wyłącznie ze sobą — i dlatego pierwsze sygnały wyłapuje zwykle ktoś dorosły. Mrużenie oczu, przysuwanie głowy do zeszytu, bóle głowy albo niechęć do czytania bywają objawem wady, najczęściej krótkowzroczności. Po czym ją poznać, kiedy badać wzrok dziecka i co naprawdę zmniejsza ryzyko, że będzie się pogłębiać.
Wada wzroku rzadko pojawia się z dnia na dzień. Częściej narasta powoli, a dziecko nie ma z czym porównać tego, co widzi — jest przekonane, że rozmyty świat wygląda tak samo dla wszystkich. Dlatego nie skarży się i nie prosi o pomoc. Problem wychodzi zwykle dopiero tam, gdzie trzeba odczytać coś z daleka i jednocześnie długo patrzeć z bliska: przy tablicy, przepisywaniu tekstu i śledzeniu linijek w książce.
Część dzieci dodatkowo maskuje wadę, korzystając głównie z lepiej widzącego oka. Wtedy nawet uważny dorosły może długo niczego nie zauważyć. Brak skarg nie jest więc dowodem, że wzrok rozwija się prawidłowo.
Lek. Tomasz Tomczyk, okulista z OKO-TEST Diagnostyka i Chirurgia Oka, wymienia zachowania, które powinny zwrócić uwagę rodzica albo nauczyciela:
Na tej liście jest też coś, co łatwo wziąć za lenistwo: gorsze wyniki w nauce i niechęć do czytania. Zanim padnie diagnoza o braku motywacji, warto sprawdzić, czy dziecko po prostu widzi to, co ma przeczytać.
Miopia, czyli krótkowzroczność, oznacza dobre widzenie z bliska i nieostry obraz w dali. Dziecko z tą wadą ma kłopot z odczytaniem tablicy, rozpoznaniem twarzy z większej odległości albo śledzeniem piłki na boisku. Wada zwykle ujawnia się w wieku szkolnym i może postępować razem ze wzrostem dziecka.
Stawka jest wyższa niż sama ostrość widzenia. Wysoka krótkowzroczność zwiększa w przyszłości ryzyko poważnych chorób oczu — dlatego liczą się wczesne rozpoznanie, pełna korekcja i regularne kontrole tempa, w jakim wada narasta.
Duże znaczenie mają geny: jeśli jedno lub oboje rodziców jest krótkowzrocznych, dziecko wymaga szczególnej obserwacji. Reszta to sposób spędzania czasu — długa praca wzrokowa z bliska bez przerw, mało czasu poza domem i telefon albo tablet trzymany tuż przed twarzą.
Wzrok ocenia się już od pierwszych miesięcy życia, w badaniach przesiewowych. Konsultacja okulistyczna jest potrzebna zawsze, gdy wynik przesiewu jest nieprawidłowy, występują czynniki ryzyka albo dorosły widzi niepokojące objawy — dotyczy to między innymi wcześniaków, dzieci z obciążeniem rodzinnym, z zezem, nieprawidłowym ustawieniem oczu, białym odblaskiem w źrenicy, łzawieniem czy nawracającym zaczerwienieniem.
Pełne badanie warto zrobić w wieku przedszkolnym i koniecznie przed pójściem do szkoły, czyli około siódmego roku życia. Potem częstotliwość zależy od wyniku, wieku i czynników ryzyka; dziecko ze stwierdzoną wadą kontroluje się zwykle co 6–12 miesięcy, a przy szybko postępującej krótkowzroczności częściej.
– Badanie przed rozpoczęciem szkoły pozwala sprawdzić nie tylko ostrość wzroku, lecz także ustawienie i współpracę oczu oraz refrakcję, czyli występowanie wady wzroku – wyjaśnia lek. Tomasz Tomczyk. U dzieci istotne jest badanie po kroplach rozszerzających źrenice, które czasowo wyłączają akomodację: dopiero wtedy widać rzeczywistą wadę, a nie tę, którą oko samo sobie na chwilę koryguje.
Są objawy, przy których wizyta jest pilna: nagłe pogorszenie widzenia, silny ból oka, światłowstręt, uraz chemiczny, widoczny biały odblask w źrenicy albo nagle pojawiający się zez. Podobnie po urazie oka, oczodołu lub głowy, jeśli towarzyszą mu zaburzenia widzenia. Bez zwłoki konsultuje się też zezowanie pojawiające się okresowo, na przykład przy zmęczeniu, oraz oczy zaczerwienione, łzawiące, opuchnięte lub ropiejące.
Dobre nawyki nie zastąpią badania ani okularów, ale zmniejszają zmęczenie i wspierają profilaktykę. Biurko ma być dobrze oświetlone, książka w rozsądnej odległości od oczu, a telefon nie tuż przed twarzą. Przy dłuższej pracy z bliska sprawdza się zasada 20–20–20: co 20 minut przez co najmniej 20 sekund patrzeć na coś oddalonego o około 6 metrów. Ta akurat rada działa tak samo na pierwszoklasistę i na studenta przed sesją.
Najmocniejszy jest jednak ruch na zewnątrz. Polskie Towarzystwo Okulistyczne wskazuje, że około dwóch godzin dziennie poza pomieszczeniami działa ochronnie i może zmniejszać ryzyko pojawienia się krótkowzroczności. Chodzi o światło dzienne i patrzenie na różne odległości — przy okazji warto zadbać o filtr UV w okularach przeciwsłonecznych i nakrycie głowy.
Gdy krótkowzroczność jest już rozpoznana, samo odstawienie ekranów jej nie zatrzyma. Potrzebna jest prawidłowo dobrana korekcja i opieka okulisty, który — zależnie od wieku i tempa postępu wady — może zaproponować rozwiązania nastawione nie tylko na ostrość widzenia, ale i na spowolnienie progresji.
Układ wzrokowy rozwija się intensywnie w pierwszych latach życia. Niewykryta wada, zez albo duża różnica między oczami mogą doprowadzić do niedowidzenia: mózg zaczyna preferować obraz z lepszego oka i coraz mniej korzysta ze słabszego. Im wcześniej zacznie się leczenie, tym większa szansa na prawidłowe widzenie.
Kontrola wzroku należy do tej samej kategorii co bilans zdrowia albo wizyta u dentysty — robi się ją, zanim coś zaboli. Dziecko patrzy przez większość szkolnego dnia, a niewyrównana wada odbija się na koncentracji, tempie pracy i samopoczuciu. Wystarczy zapytać, czy dobrze widzi tablicę, popatrzeć na nie przy odrabianiu lekcji i sprawdzić, kiedy ostatnio miało badany wzrok. Dorosłym ta sama zasada nie szkodzi: jeśli nie pamiętasz swojej ostatniej wizyty u okulisty, to prawdopodobnie była dawno.
poleca:
