Naukowcy z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie biorą udział w jednym z najbardziej obiecujących projektów badawczych ostatnich lat, który może w przyszłości doprowadzić do powstania nowej, skuteczniejszej terapii raka jelita grubego. Badania realizowane są we współpracy z Politechniką Krakowską oraz Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk.
Efektem wspólnych prac jest odkrycie innowacyjnego związku chemicznego DK-AT390HCl, który wykazuje silne działanie wobec komórek nowotworowych raka jelita grubego, przy jednoczesnym oszczędzaniu zdrowych tkanek. Oznacza to potencjalnie mniejszą toksyczność terapii i ograniczenie skutków ubocznych, charakterystycznych dla wielu obecnie stosowanych metod leczenia.
Istotny wkład Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie
Kluczową rolę w badaniach biologicznych odegrał Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, a w szczególności dr wet. Izabela Siemińska z Katedry Chorób Zakaźnych, Inwazyjnych i Ochrony Zdrowia Publicznego na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej URK, specjalizująca się w immunoonkologii raka jelita grubego.
W laboratoriach URK przeprowadzono zaawansowane analizy aktywności przeciwnowotworowej nowo otrzymanych związków chemicznych. Badania na liniach komórkowych wykazały, że DK-AT390HCl bardzo skutecznie eliminuje komórki nowotworowe raka jelita grubego, jednocześnie nie powodując istotnych uszkodzeń komórek zdrowych.
– Na początku naszych badań pracowaliśmy na liniach komórkowych – zarówno nowotworowych, jak i zdrowych. Dzięki temu udało się wyselekcjonować ten jeden związek, który praktycznie nie uszkadzał zdrowych komórek, a jednocześnie bardzo silnie działał na komórki nowotworowe raka jelita. To, wraz z dodatkowymi badaniami, zasugerowało nam, że może on mieć dobrą selektywność i potencjał terapeutyczny – mówi dr wet. Izabela Siemińska.
Innowacyjny mechanizm działania
Wspólne badania zespołów z Politechniki Krakowskiej i Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie pozwoliły zidentyfikować jeden z mechanizmów działania związku DK-AT390HCl. Cząsteczka ta oddziałuje z określoną kinazą lipidową, prowadząc m.in. do hamowania autofagii – procesu, który umożliwia komórkom nowotworowym przetrwanie w niekorzystnych warunkach, takich jak chemioterapia.
Zablokowanie autofagii pozbawia komórki nowotworowe mechanizmów obronnych i znacząco zwiększa ich podatność na zniszczenie.
Lider zespołu badawczego
Liderem interdyscyplinarnego zespołu badawczego jest dr inż. Damian Kułaga z Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej. Naukowiec od kilku lat prowadzi intensywne badania nad projektowaniem i syntezą innowacyjnych związków chemicznych o potencjale przeciwnowotworowym, ukierunkowanych m.in. na raka jelita grubego oraz potrójnie negatywnego raka piersi.
Pod kierownictwem dr. inż. Damiana Kułagi zaprojektowano i zsyntetyzowano ponad 200 nowych cząsteczek, spośród których wyselekcjonowano DK-AT390HCl – dziś uznawaną za jedną z najbardziej obiecujących kandydatur na przyszły lek. Badania zespołu realizowane są w ścisłej współpracy chemików, biologów i specjalistów z zakresu medycyny weterynaryjnej.
– Mamy już więcej niż zalążek leku. To wczesna wersja działającego systemu terapeutycznego – podkreśla dr inż. Damian Kułaga.
Patenty i dalsze perspektywy
Dotychczasowe wyniki badań zaowocowały czterema patentami oraz kolejnymi zgłoszeniami patentowymi, w tym w trybie międzynarodowym, co otwiera drogę do szerokiej ochrony własności intelektualnej. W 2024 roku zespół badawczy, we współpracy z Uniwersytetem Rolniczym w Krakowie, uzyskał finansowanie ze środków europejskich na dalsze, pogłębione badania nad skutecznością biologiczną związku DK-AT390HCl w modelu raka jelita grubego.
Rak jelita grubego jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów na świecie i drugą najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych. Rosnąca liczba zachorowań, również wśród osób poniżej 50. roku życia, sprawia, że rozwój nowych, skuteczniejszych i bezpieczniejszych terapii ma kluczowe znaczenie.
Choć droga od badań laboratoryjnych do zastosowania klinicznego jest długa i wymaga kolejnych etapów, odkrycie współtworzone przez naukowców Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie stanowi ważny krok w kierunku nowoczesnej, precyzyjnej terapii raka jelita grubego i potwierdza istotną rolę URK w interdyscyplinarnych badaniach biomedycznych.
Opracowano na podstawie materiału opublikowanego na stronie Politechniki Krakowskiej: https://www.pk.edu.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=6029:mamy-wiecej-niz-zalazek-leku-innowacyjna-czasteczka-z-politechniki-krakowskiej-daje-nadzieje-chorym-na-raka-jelita&catid=49&lang=pl&Itemid=2353
poleca:
