Sezon przeziębień w akademiku rządzi się swoimi prawami: saszetka na grypę rano, tabletka na ból głowy przed kolokwium, coś na gorączkę wieczorem. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) ostrzega, że w takim zestawie łatwo nieświadomie zdublować paracetamol, bo ta sama substancja siedzi w setkach leków. Wyjaśniamy, gdzie leży dobowa granica, jak czytać skład i kiedy lepiej zapytać farmaceutę — a na końcu możesz sprawdzić, czy umiesz bezpiecznie połączyć leki na przeziębienie.
Od dwóch dni grypa nie odpuszcza, więc co kilka godzin w ruch idzie lek „na przeziębienie i grypę”. Wieczorem dochodzi ból głowy, a notatki na jutrzejsze kolokwium same się nie przeczytają. W szufladzie leży blister paracetamolu — dwie tabletki i do łóżka? FDA opisuje dokładnie taką sytuację i odpowiada krótko: stop.
Powód jest prosty. Bardzo możliwe, że paracetamol jest już w organizmie, tylko schowany w składzie leku złożonego.
Według FDA paracetamol (w USA nazywany acetaminofenem) zawiera ponad 600 leków, zarówno na receptę, jak i bez recepty. Obniża gorączkę i łagodzi ból głowy, mięśni, gardła, zębów, pleców oraz bóle menstruacyjne, dlatego trafia do tak wielu preparatów. Szczególnie często występuje w lekach na objawy przeziębienia, kaszlu i grypy.
FDA przytacza dane amerykańskie: 7 na 10 osób sięga po leki bez recepty, gdy dopadną je takie objawy. Paracetamol bywa też łączony w jednej tabletce z silniejszymi lekami przeciwbólowymi na receptę, na przykład z kodeiną.
Najwyższa zalecana przez FDA dawka dla dorosłego to 4 000 miligramów paracetamolu na dobę. Najważniejsze jest to, że limit dotyczy sumy ze wszystkich przyjmowanych leków, a nie każdego opakowania z osobna. Saszetka rano, tabletka po południu i syrop wieczorem liczą się razem.
Zbyt duża ilość paracetamolu może skończyć się przedawkowaniem i ciężkim uszkodzeniem wątroby. FDA wymienia objawy: nudności, wymioty, ból brzucha, splątanie i żółtaczkę, czyli zażółcenie skóry i białek oczu. W ciężkich przypadkach potrzebny bywa przeszczep wątroby, a przedawkowanie może zakończyć się śmiercią.
Najbardziej podstępne jest to, że u części osób po przedawkowaniu nie pojawiają się żadne objawy, a u innych wychodzą dopiero po kilku dniach. Na początku mogą też przypominać grypę albo przeziębienie, czyli dokładnie to, z czym ktoś i tak walczy. Łatwo więc zrzucić złe samopoczucie na infekcję i sięgnąć po kolejną dawkę.
FDA podaje kilka prostych zasad, które sprawdzą się także przy półce w polskiej aptece:
W USA skład leku bez recepty podaje ramka „Drug Facts” na opakowaniu. W Polsce substancja czynna jest wypisana na pudełku i w ulotce. W razie wątpliwości najprościej zapytać farmaceutę, czy dany zestaw jest bezpieczny — FDA wprost do tego zachęca.
Ciekawostka: Na amerykańskich etykietach leków na receptę nazwa paracetamolu bywa skracana, np. do „APAP”, „Acetamin” albo „Acetam”, więc nie zawsze da się go rozpoznać na pierwszy rzut oka.
FDA wskazuje dwie grupy osób, które przed sięgnięciem po paracetamol powinny porozmawiać z lekarzem: tych, którzy chorowali na wątrobę, oraz tych, którzy wypijają trzy lub więcej drinków alkoholowych dziennie. Jeśli to drugie zdarza się regularnie, lepiej powiedzieć o tym wprost, niż liczyć, że „jedna tabletka nic nie zrobi”.
Gdy ból albo gorączka się utrzymują, rozwiązaniem nie jest zwiększanie dawki ponad tę z opakowania. Wtedy czas na konsultację z lekarzem.
Wielu studentów dorabia jako opiekunowie dzieci albo zajmuje się rodzeństwem. Przy lekach dla dzieci dawkę ustala się według wieku lub masy ciała, zgodnie z opisem na opakowaniu. FDA podkreśla: dawki nigdy się nie zgaduje. Jeśli na opakowaniu jej nie ma, trzeba zapytać farmaceutę lub lekarza.
Paracetamol jest powszechny i skuteczny, ale właśnie dlatego łatwo go zdublować. Limit 4 000 mg na dobę dla dorosłego obejmuje wszystkie leki razem. Zanim do saszetki na grypę dołoży się tabletkę na ból głowy, warto sprawdzić skład obu. Przy chorobie wątroby, regularnym piciu alkoholu albo objawach, które nie mijają, zamiast zwiększać dawkę lepiej zapytać farmaceutę lub lekarza.
Źródło: FDA (Don't Overuse Acetaminophen, stan na 1 lutego 2024); opracowanie własne. Artykuł nie oznacza poparcia ze strony FDA ani rządu USA.
5 pytań · minuta
poleca:
