Otyłość stanowi jedno z największych wyzwań współczesnego zdrowia publicznego. Choroba ta, definiowana jako przewlekła i złożona, dotyka obecnie ponad miliarda osób na całym świecie i prowadzi do wystąpienia przeszło 230 powikłań zdrowotnych, do których zaliczają się między innymi nowotwory, cukrzyca oraz schorzenia układu krążenia. Pomimo rosnącej skali problemu, specjaliści z zakresu ochrony zdrowia nadal napotykają trudności w trafnym prognozowaniu, u których pacjentów rozwiną się komplikacje oraz jakie metody terapii okażą się dla nich najskuteczniejsze.
Odpowiedzią na te braki w wiedzy jest projekt SOPHIA – partnerstwo publiczno-prywatne współfinansowane przez Komisję Europejską oraz inicjatywę w zakresie leków innowacyjnych (IMI). Inicjatywa ta zrzesza ponad 35 podmiotów z całego świata, w tym instytucje akademickie, przemysł, organizacje publiczne i organizacje reprezentujące pacjentów.
Głównym założeniem badaczy było odejście od uniwersalnego traktowania otyłości wyłącznie przez pryzmat wskaźnika masy ciała (BMI). Dotychczasowe metody leczenia, opierające się na tym prostym parametrze, nie odzwierciedlały bowiem biologicznej złożoności choroby. Koordynator projektu, Carel le Roux, wyjaśnił, że wcześniejsze podejścia zakładały jednakowe traktowanie wszystkich pacjentów, pomijając ich zróżnicowaną patogenezę, odmienne reakcje na terapię oraz indywidualne ryzyko powikłań. Aby to zmienić, projekt SOPHIA skupił się na wyodrębnieniu odrębnych fenotypów otyłości. Badacze udowodnili, że konieczne jest szersze spojrzenie na pacjenta, uwzględniające genetykę, skład ciała, ryzyko chorób oraz biomarkery fizyczne i fizjologiczne. Pozwala to na zmianę strategii leczenia – z samej redukcji wagi na minimalizację ryzyka zdrowotnego.
W ramach prac badawczych stworzono federacyjną bazę danych, która pozwala na bezpieczną analizę informacji bez naruszania poufności. Baza ta zgromadziła dane z ponad 18 badań obejmujących przeszło 90 tysięcy pacjentów. Zastosowanie uczenia maszynowego do analizy dużej ilości danych klinicznych pozwoliło naukowcom na stworzenie modeli przewidujących ryzyko wystąpienia takich powikłań jak przewlekła choroba nerek czy schorzenia układu krążenia. Dzięki temu możliwe jest określenie, u kogo ryzyko jest największe oraz jakie leczenie przyniesie najlepsze efekty.
Istotnym odkryciem wynikającym z projektu było wyznaczenie nowych celów terapeutycznych. Wykazano, że bezwzględna wartość wskaźnika BMI oraz stosunek obwodu talii do wzrostu (po zmianie masy ciała) stanowią znacznie lepsze wskaźniki prognozujące przyszłe zagrożenia zdrowotne niż sam procent zrzuconych kilogramów. Na podstawie obszernych danych zaobserwowano, że obniżenie wskaźnika BMI poniżej 27 kg/m² lub stosunku talii do wzrostu poniżej 0,53 znacząco redukuje ryzyko wystąpienia nadciśnienia, cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych oraz choroby zwyrodnieniowej stawów.
Inicjatywa SOPHIA uwzględniła również perspektywę samych chorych poprzez gromadzenie danych jakościowych na temat ich motywacji oraz obaw związanych z procesem leczenia. Stworzono edukacyjny zasób o nazwie Photovoice, łączący fotografie z osobistymi świadectwami pacjentów. Liderka projektu ze strony przemysłu, Alix Feldman, podkreśliła, że rejestrowanie rzeczywistych doświadczeń chorych uwypukla emocjonalny i społeczny wymiar otyłości, co w konsekwencji przyczynia się do zmniejszenia stygmatyzacji oraz zwiększenia zaangażowania samych pacjentów w proces leczenia.
W przyszłości planowane jest dalsze weryfikowanie zaproponowanych celów terapeutycznych oraz rozbudowa bazy danych. Modele predykcyjne będą sukcesywnie testowane w praktyce klinicznej, co ma docelowo umożliwić systemom opieki zdrowotnej jeszcze precyzyjniejsze dopasowywanie odpowiednich metod leczenia do indywidualnych potrzeb każdego pacjenta.
Źródło: https://cordis.europa.eu
poleca:
